Καταναγκαστικός γάμος ή εξαναγκαστικός γάμος ονομάζεται η τέλεση γάμου κατά την οποία τουλάχιστον ένα άτομο παντρεύεται παρά τη θέλησή του ή χωρίς την ελεύθερη συγκατάθεσή του. Η πρακτική αυτή αντιβαίνει στην αρχή της ελεύθερης και ενημερωμένης απόφασης για σύναψη γάμου και αποτελεί σοβαρή παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Οι καταναγκαστικοί γάμοι μπορούν να προκύψουν με διάφορους τρόπους:
Άμεσος εξαναγκασμός: Περιλαμβάνει την άμεση σωματική ή ψυχολογική άσκηση βίας κατά ενός ατόμου για να το εξαναγκάσει σε γάμο, συχνά υπό την απειλή βίας ή άλλων μορφών καταπίεσης.
Έμμεσος εξαναγκασμός: Αναφέρεται σε καταστάσεις στις οποίες ένα άτομο εξαναγκάζεται σε γάμο λόγω κοινωνικών ή οικογενειακών προσδοκιών ή πίεσης, ακόμη και αν δεν απειλείται ή εξαναγκάζεται ρητά.
Πρόωρος ή παιδικός γάμος: Αναφέρεται στον γάμο παιδιών ή εφήβων κάτω των 18 ετών, ο οποίος συχνά τελείται χωρίς τη συγκατάθεσή τους ή υπό εξαναγκασμό και μπορεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις στη ζωή και την ανάπτυξή τους.